จริยธรรมการวิจัยคือด่านสำคัญที่งานวิจัยเกี่ยวกับมนุษย์ต้องผ่านก่อนเก็บข้อมูล โดยเฉพาะสายพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพ บทความนี้อธิบายจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ความต่างของ IRB กับ EC ขั้นตอนขอรับรอง และเรื่องความตรงเชิงเนื้อหา (CVI) ที่มักต้องทำคู่กัน
จริยธรรมการวิจัยคืออะไร ทำไมต้องมี
หัวใจของจริยธรรมการวิจัยคือการคุ้มครอง “คน” ที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับงานวิจัย ไม่ว่าจะเป็นผู้ป่วย ผู้ตอบแบบสอบถาม หรือผู้ให้สัมภาษณ์ ทั้งเรื่องสิทธิ ความปลอดภัย ความเป็นส่วนตัว และการได้รับข้อมูลอย่างครบถ้วนก่อนตัดสินใจเข้าร่วม งานที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์หรือข้อมูลสุขภาพจึงมักต้องผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการก่อนเริ่มเก็บข้อมูลจริง
IRB กับ EC คืออะไร ต่างกันไหม
IRB (Institutional Review Board) และ EC (Ethics Committee) คือคณะกรรมการที่ทำหน้าที่พิจารณาด้านจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ ต่างกันเพียงชื่อเรียกตามบริบทและประเทศ ในไทยมักใช้ชื่อ “คณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน” หน้าที่หลักคือตรวจสอบว่าโครงการวิจัยคุ้มครองผู้เข้าร่วมอย่างเหมาะสม ความเสี่ยงสมเหตุสมผลกับประโยชน์ และมีกระบวนการขอความยินยอมที่ถูกต้อง
หลักจริยธรรมสำคัญ 3 ข้อ
- เคารพในบุคคล — ให้ข้อมูลครบและขอความยินยอมโดยสมัครใจ (informed consent)
- การทำประโยชน์และไม่ทำอันตราย — ชั่งน้ำหนักประโยชน์กับความเสี่ยง
- ความยุติธรรม — เลือกผู้เข้าร่วมและกระจายภาระ-ประโยชน์อย่างเป็นธรรม
ขั้นตอนขอรับรองจริยธรรมการวิจัย
- เตรียมโครงร่างวิจัย — ระเบียบวิธีชัดเจน (ดู การเขียนบทที่ 3)
- จัดทำเอกสารขอความยินยอม — เอกสารชี้แจงผู้เข้าร่วมและใบยินยอม
- เตรียมเครื่องมือวิจัยที่ผ่านการตรวจคุณภาพ — ความตรงและความเชื่อมั่น
- ยื่นต่อคณะกรรมการจริยธรรมของหน่วยงาน — ตามแบบฟอร์มที่กำหนด
- แก้ไขตามข้อเสนอแนะและรับหนังสือรับรอง ก่อนเริ่มเก็บข้อมูลจริง
CVI กับ IOC: ความตรงเชิงเนื้อหาที่มักทำคู่กับจริยธรรมการวิจัย
ก่อนยื่นจริยธรรม เครื่องมือวิจัยควรผ่านการตรวจความตรงเชิงเนื้อหาแล้ว สายพยาบาลและวิทยาศาสตร์สุขภาพนิยมใช้ CVI (Content Validity Index) ที่ให้ผู้เชี่ยวชาญให้คะแนนความเกี่ยวข้อง 1-4 แล้วคิดสัดส่วนข้อที่ได้คะแนนสูง ขณะที่สายการศึกษานิยม IOC ที่ใช้คะแนน +1/0/-1 ทั้งคู่ตรวจสิ่งเดียวกันคือความตรงเชิงเนื้อหา อ่านวิธีคำนวณและใช้เครื่องคำนวณได้ที่ ค่า IOC และดูเรื่องความเชื่อมั่นที่ ความเชื่อมั่นและความเที่ยงตรงของเครื่องมือวิจัย
เอกสารที่มักต้องเตรียม และข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- โครงร่างวิจัย เอกสารชี้แจงผู้เข้าร่วม ใบยินยอม และเครื่องมือวิจัย
- ข้อผิดพลาด: เริ่มเก็บข้อมูลก่อนได้รับการรับรอง
- ข้อผิดพลาด: เอกสารขอความยินยอมไม่ครบถ้วนหรือใช้ภาษายากเกินไป
- ข้อผิดพลาด: ไม่ระบุวิธีคุ้มครองความลับของข้อมูล
แหล่งอ้างอิง: WHO Research Ethics Review Committee
เตรียมยื่นจริยธรรมการวิจัย หรือต้องหาค่า CVI/IOC ของเครื่องมือ?
เราช่วยจัดทำเอกสาร ตรวจคุณภาพเครื่องมือ และเตรียมโครงร่างให้พร้อมยื่น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับจริยธรรมการวิจัย
จริยธรรมการวิจัยคืออะไร
จริยธรรมการวิจัยคือหลักปฏิบัติที่คุ้มครองสิทธิ ความปลอดภัย และศักดิ์ศรีของผู้เข้าร่วมวิจัย โดยเฉพาะงานที่เกี่ยวข้องกับมนุษย์หรือข้อมูลส่วนบุคคล งานวิจัยที่เกี่ยวกับคนหรือข้อมูลสุขภาพมักต้องผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยก่อนเก็บข้อมูล
IRB กับ EC ต่างกันอย่างไร
ทั้ง IRB (Institutional Review Board) และ EC (Ethics Committee) คือคณะกรรมการที่พิจารณาด้านจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์เหมือนกัน ต่างกันที่ชื่อเรียกตามบริบทและประเทศ ในไทยมักเรียกคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยในคน หน้าที่หลักคือทบทวนว่าโครงการคุ้มครองผู้เข้าร่วมอย่างเหมาะสม
CVI กับ IOC ต่างกันอย่างไร
CVI (Content Validity Index) และ IOC (ดัชนีความสอดคล้อง) ใช้ตรวจความตรงเชิงเนื้อหาของเครื่องมือเหมือนกัน แต่คนละสูตร CVI มักให้ผู้เชี่ยวชาญให้คะแนนความเกี่ยวข้อง 1-4 แล้วคิดสัดส่วน ส่วน IOC ใช้คะแนน +1/0/-1 แล้วหาค่าเฉลี่ย สายพยาบาลนิยม CVI
ต้องขอจริยธรรมการวิจัยทุกงานไหม
ไม่เสมอไป แต่ถ้างานเกี่ยวข้องกับมนุษย์ ข้อมูลสุขภาพ หรือข้อมูลที่ระบุตัวบุคคลได้ ควรขอรับรองจากคณะกรรมการจริยธรรมการวิจัยของหน่วยงาน ควรตรวจสอบระเบียบของสถาบันและวารสารเป้าหมายก่อนเริ่มเก็บข้อมูล
บทความที่เกี่ยวข้อง