เมื่อสร้างแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่าเสร็จ สิ่งที่กรรมการมักถามคือ “ค่าความเชื่อมั่นเท่าไร” คำตอบคือค่า Cronbach’s alpha หรือสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาค ที่สะท้อนว่าข้อคำถามทั้งชุดวัดไปในทางเดียวกันแค่ไหน บทความนี้อธิบายว่ามันคืออะไร ใช้เมื่อไหร่ เกณฑ์ค่าควรเท่าไร คำนวณในโปรแกรมอย่างไร และอ่านผลให้ตีความถูก แบบที่คนเพิ่งเริ่มวิเคราะห์ข้อมูลก็ตามได้
Cronbach’s alpha คืออะไร
ค่าสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคคือตัวเลขที่บอกความสอดคล้องภายในของเครื่องมือ นั่นคือข้อคำถามหลายข้อที่ตั้งใจวัดเรื่องเดียวกันให้คำตอบไปในทิศทางเดียวกันมากน้อยเพียงใด ค่าอยู่ระหว่าง 0 ถึง 1 ยิ่งเข้าใกล้ 1 ยิ่งสะท้อนว่าข้อคำถามเกาะกลุ่มกันดี เป็นวิธีวัดความเชื่อถือได้ที่นิยมที่สุดในงานวิจัยที่ใช้แบบสอบถาม เพราะคำนวณครั้งเดียวจากการเก็บข้อมูลรอบเดียว ไม่ต้องวัดซ้ำหลายครั้งเหมือนวิธีอื่น ภาพรวมความเชื่อถือได้และความเที่ยงตรง อ่านได้ที่ Validity และ Reliability คืออะไร
ใช้ค่าแอลฟาเมื่อไหร่
เหมาะกับเครื่องมือที่ให้คะแนนเป็นช่วง เช่น มาตรประมาณค่าแบบ Likert ที่มีหลายข้อวัดตัวแปรเดียวกันแล้วนำคะแนนมารวมหรือเฉลี่ย ไม่เหมาะกับข้อคำถามที่วัดคนละเรื่องในชุดเดียว เพราะค่าที่ได้จะต่ำผิดปกติทั้งที่เครื่องมืออาจไม่มีปัญหา ดังนั้นก่อนคำนวณต้องแน่ใจว่ากลุ่มข้อที่นำมาหาค่าแอลฟาตั้งใจวัดสิ่งเดียวกันจริง
เกณฑ์ค่าแอลฟาควรเท่าไร
| ช่วงค่า | การแปลผล |
|---|---|
| ต่ำกว่า 0.60 | ความเชื่อมั่นต่ำ ควรปรับปรุงเครื่องมือ |
| 0.60 ถึง 0.69 | พอใช้ได้ในบางบริบท |
| 0.70 ถึง 0.79 | ยอมรับได้ เป็นเกณฑ์มาตรฐานทั่วไป |
| 0.80 ถึง 0.89 | ดี |
| 0.90 ขึ้นไป | ดีมาก แต่ถ้าเกิน 0.95 อาจสะท้อนข้อคำถามซ้ำซ้อน |
เกณฑ์ 0.70 เป็นค่าที่อ้างอิงกันบ่อยสำหรับงานทางสังคมศาสตร์ แต่ไม่ใช่กฎตายตัว งานเชิงสำรวจบางประเภทยอมรับค่าที่ต่ำกว่าได้ถ้ามีเหตุผลรองรับ สิ่งที่กรรมการมองคือผู้วิจัยเข้าใจความหมายของค่า ไม่ใช่ท่องตัวเลขมาตอบ
คำนวณใน SPSS อย่างไร
- กรอกข้อมูลโดยให้แต่ละข้อคำถามเป็นหนึ่งคอลัมน์ และแต่ละคนเป็นหนึ่งแถว
- กลับรหัสข้อคำถามเชิงลบให้เป็นทิศทางเดียวกันก่อน (reverse code)
- เลือกเมนูวิเคราะห์ความเชื่อมั่น แล้วเลือกเฉพาะข้อที่วัดตัวแปรเดียวกัน
- เลือกแสดงค่าสถิติรายข้อและค่าแอลฟาเมื่อตัดข้อออก
- อ่านค่าแอลฟารวมและพิจารณาปรับข้อที่ฉุดค่าลง
ดูการใช้งานโปรแกรมเบื้องต้นได้ที่ วิธีใช้ SPSS เบื้องต้น และเทียบกับคู่มือภาษาอังกฤษของ Laerdได้
อ่านผลและปรับปรุงเครื่องมือ
นอกจากค่าแอลฟารวมแล้ว โปรแกรมจะแสดงคอลัมน์สำคัญคือค่าแอลฟาเมื่อตัดข้อนั้นออก ถ้าตัดข้อใดแล้วค่ารวมสูงขึ้นชัดเจน แสดงว่าข้อนั้นอาจวัดคนละทิศกับข้ออื่นหรือเขียนกำกวม ควรพิจารณาปรับถ้อยคำหรือตัดทิ้ง แต่ไม่ควรไล่ตัดข้อเพียงเพื่อดันค่าให้สูง เพราะการตัดมากเกินไปทำให้เครื่องมือวัดได้ไม่ครอบคลุม การบาลานซ์ระหว่างค่าความเชื่อมั่นกับความครอบคลุมเนื้อหาจึงสำคัญ
ต่างจาก IOC และ Validity อย่างไร
หลายคนสับสนระหว่างค่าแอลฟากับ IOC ทั้งที่วัดคนละเรื่อง ค่า IOC ตรวจความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาว่าข้อคำถามวัดตรงกับวัตถุประสงค์ไหม ประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญก่อนเก็บข้อมูล ส่วนค่าแอลฟาตรวจความเชื่อถือได้ว่าข้อคำถามสอดคล้องกันไหม คำนวณจากข้อมูลจริงหลังเก็บ เครื่องมือที่ดีต้องผ่านทั้งสองอย่าง อ่านความต่างของความเที่ยงตรงกับความเชื่อถือได้เพิ่มที่ หน้า Validity และ Reliability
- หาค่าแอลฟารวมทุกข้อทั้งที่วัดคนละตัวแปร
- ลืมกลับรหัสข้อคำถามเชิงลบก่อนคำนวณ
- ไล่ตัดข้อเพื่อดันค่าจนเครื่องมือวัดไม่ครอบคลุม
- สับสนค่าแอลฟากับค่า IOC
หาค่าความเชื่อมั่นแล้วค่าต่ำ ไม่รู้จะปรับข้อไหน?
iamthesis.com เป็นที่ปรึกษาคอยสอนรันค่า Cronbach’s alpha ใน SPSS อ่านผลรายข้อ และแนะนำปรับเครื่องมือให้ผ่านเกณฑ์ก่อนเก็บข้อมูลจริง ดูภาพรวม Validity และ Reliability
คำถามที่พบบ่อย
- Cronbach’s alpha ควรมากกว่าเท่าไร
- โดยทั่วไปยอมรับที่ 0.70 ขึ้นไปสำหรับงานทางสังคมศาสตร์ ค่าสูงกว่า 0.80 ถือว่าดี แต่ถ้าเกิน 0.95 อาจสะท้อนว่าข้อคำถามซ้ำซ้อนกันเกินไป
- ค่าแอลฟาต่ำควรทำอย่างไร
- ตรวจก่อนว่าข้อที่นำมาคำนวณวัดเรื่องเดียวกันไหม กลับรหัสข้อเชิงลบครบหรือยัง แล้วดูคอลัมน์ค่าแอลฟาเมื่อตัดข้อออกเพื่อหาข้อที่ฉุดค่าลง
- ค่าแอลฟากับ IOC ต่างกันอย่างไร
- IOC ตรวจความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้เชี่ยวชาญก่อนเก็บข้อมูล ส่วนค่าแอลฟาตรวจความเชื่อถือได้จากข้อมูลจริงหลังเก็บ เป็นคนละคุณสมบัติกัน
- ต้องใช้กลุ่มตัวอย่างกี่คนถึงหาค่าแอลฟาได้
- การทดลองใช้กลุ่มนำร่องราว 30 คนก็พอหาค่าเบื้องต้นเพื่อปรับเครื่องมือ ส่วนการรายงานในเล่มมักใช้จากกลุ่มตัวอย่างจริงทั้งหมด