การตรวจความตรงเชิงเนื้อหาของเครื่องมือวิจัยอาศัยการพิจารณาของ ผู้เชี่ยวชาญตรวจเครื่องมือ เป็นหลัก ทั้ง IOC และ CVI คำถามยอดฮิตคือ ต้องใช้กี่คน และเลือกใคร บทความนี้ตอบพร้อมแนวทางปฏิบัติในการดำเนินการอย่างถูกต้อง
ผู้เชี่ยวชาญ ทำหน้าที่อะไร
พิจารณาความสอดคล้องของข้อคำถามแต่ละข้อกับวัตถุประสงค์/นิยามที่ต้องการวัด ให้คะแนนตามเกณฑ์ และเสนอแนะการปรับถ้อยคำ ตัวเลือก หรือความครอบคลุม ใน IOC ผู้เชี่ยวชาญให้คะแนน +1, 0 หรือ −1 แต่ละข้อ แล้วนำมาคำนวณดัชนีความสอดคล้อง (วีระยุทธ พรพจน์ธนมาศ, 2565) นอกจากคะแนนแล้ว ข้อเสนอแนะเชิงคุณภาพยังมีค่ามากต่อการพัฒนาเครื่องมือให้สมบูรณ์ รวมถึงพิจารณาภาษาและความชัดเจนของคำชี้แจง
ต้องใช้ ผู้เชี่ยวชาญตรวจเครื่องมือ กี่คน
ขึ้นกับวิธีที่เลือก สำหรับ IOC ที่นิยมในไทยมักใช้ 3-5 ท่าน และนิยมจำนวนคี่เพื่อกันคะแนนเสมอ (มณีรัศมิ์ พัฒนสมบัติสุข, 2564) ส่วน CVR และ CVI มีข้อกำหนดต่างกัน ดังตาราง
| เทคนิค | จำนวนผู้เชี่ยวชาญ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| IOC | 3-5 ท่าน (นิยมจำนวนคี่) | ใช้แพร่หลายที่สุดในไทย |
| CVI | ตั้งแต่ 3 ท่านขึ้นไป | ยิ่งมากยิ่งน่าเชื่อถือ |
| CVR | ขึ้นกับจำนวนผู้ประเมิน | ใช้ค่าวิกฤตตามตาราง Lawshe |
ไม่มีจำนวนตายตัว ควรเลือกให้สอดคล้องกับวิธีและศึกษาหลักเกณฑ์ของวิธีนั้นก่อนใช้ (สุพัฒน์ สุกมลสันต์, 2567; เทียบแนวคิด content validity ของ Scribbr)
คุณสมบัติและวิธีเลือกผู้เชี่ยวชาญ
ควรมีความรู้/ประสบการณ์ตรงด้านใดด้านหนึ่งที่เกี่ยวกับงาน และควรคละความเชี่ยวชาญให้พิจารณาได้รอบด้าน
| ด้าน | คุณสมบัติที่ควรมี |
|---|---|
| ด้านเนื้อหา | มีความรู้/ผลงานตรงกับหัวข้อที่วิจัย |
| ด้านระเบียบวิธีวิจัย | เข้าใจการออกแบบวิจัยและการสร้างเครื่องมือ |
| ด้านการวัดและประเมินผล | เชี่ยวชาญการสร้างข้อคำถามและการให้คะแนน |
| ด้านประสบการณ์ | มีประสบการณ์ตรงในวิชาชีพ/บริบทที่ศึกษา |
ควรระบุเกณฑ์คัดเลือก (คุณวุฒิ ตำแหน่งวิชาการ ปีประสบการณ์) ไว้ชัดเจนในรายงาน เพื่อความโปร่งใสและตรวจสอบได้
ขั้นตอนการดำเนินการกับผู้เชี่ยวชาญ
- จัดทำหนังสือเชิญอย่างเป็นทางการ
- เตรียมเอกสาร: วัตถุประสงค์ นิยามเชิงปฏิบัติการ กรอบแนวคิด ตารางวิเคราะห์ข้อคำถามเทียบวัตถุประสงค์ + แบบประเมิน
- ส่งเครื่องมือให้พิจารณาให้คะแนนและข้อเสนอแนะรายข้อ
- รวบรวมผลและคำนวณค่าดัชนีความสอดคล้อง
- ปรับปรุงเครื่องมือตามคะแนนและข้อเสนอแนะก่อนทดลองใช้
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
- ใช้ผู้เชี่ยวชาญน้อยเกินไป หรือเป็นจำนวนคู่จนคะแนนเสมอ
- เลือกผู้เชี่ยวชาญที่ไม่ตรงกับสาขาของงาน
- ไม่แนบนิยามเชิงปฏิบัติการและวัตถุประสงค์ให้พิจารณา
- ดูเฉพาะค่าตัวเลข ละเลยข้อเสนอแนะเชิงคุณภาพ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
- ทำไมต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญจำนวนคี่
- การใช้จำนวนคี่ เช่น 3 หรือ 5 ท่าน ช่วยลดโอกาสที่คะแนนความเห็นจะเสมอกันจนตัดสินไม่ได้ ทำให้สรุปผลแต่ละข้อชัดเจนขึ้น
- ผู้เชี่ยวชาญต้องจบปริญญาเอกเสมอหรือไม่
- ไม่จำเป็น สิ่งสำคัญคือความเชี่ยวชาญและประสบการณ์ตรงในเนื้อหา ระเบียบวิธีวิจัย หรือการวัดผล ผู้มีประสบการณ์สูงในวิชาชีพก็เป็นผู้เชี่ยวชาญได้ ขึ้นกับเกณฑ์ที่ผู้วิจัยกำหนด
- ใช้กี่คนสำหรับ IOC
- นิยม 3-5 ท่านและเป็นจำนวนคี่ เพื่อกันคะแนนเสมอ ส่วน CVI/CVR มีเกณฑ์จำนวนเฉพาะของแต่ละวิธี ควรศึกษาหลักเกณฑ์ก่อนใช้
มณีรัศมิ์ พัฒนสมบัติสุข. (2564). การตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือวิจัยทางการพยาบาลและสังคมศาสตร์. วารสารเครือข่ายวิทยาลัยพยาบาลและการสาธารณสุขภาคใต้, 8(2), 329-343.
วีระยุทธ พรพจน์ธนมาศ. (2565). การศึกษาเปรียบเทียบการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาด้วยเทคนิค IOC, CVR และ CVI. วารสารรังสิตสารสนเทศ, 28(1), 169-192.
สุพัฒน์ สุกมลสันต์. (2567). นานาวิธีในการหาความตรงเชิงเนื้อหาของเครื่องมือวิจัยเชิงปริมาณและการเลือกใช้วิธีที่เหมาะสม. วารสารภาษาปริทัศน์, 39, 75-102.